ทราย ณัฐธิดา เทพสุทิน ย้ายตัวเองจากอาชีพธุรกิจมาเป็น สส.บัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทยในสมัยแรก ด้วยความเชื่อมั่นอยากแก้ปัญหาน้ำท่วม-น้ำแล้งที่เป็นหนึ่งในปัญหาเรื้อรังของไทยให้สำเร็จ 

อาจเพราะความเป็นคนสุโขทัยที่บ้านเกิดเจอภัยพิบัติมาแทบทุกปี การมีปณิธานดังกล่าวนับว่าสมเหตุสมผล 

แต่นั่นอาจยังไม่ได้ทำให้เข้าใจตัวตนและวิธีคิดของเธอมากพอ 

Nice to Meet You (รายการชวนรู้จักทีมเพื่อไทยหน้าใหม่) EP.1 จะพาไปฟังเสียงเธออย่างใกล้ชิด ตั้งแต่วัยเด็กที่ซึมซับทั้งการเมืองและสิ่งแวดล้อมจนกลายมาเป็นตัวตนในฐานะผู้แทนราษฎรในวันนี้ อะไรหล่อหลอมเธอมา เธอมองปัญหาแบบไหน ไปจนถึงวิธีคิดในการแก้ปัญหาเป็นอย่างไร 

ค่อยๆ ละเลียด รู้จักกันให้ละเอียด ดั่งเม็ดทราย…

.

:: น้ำยมในวันวาน ::

ทรายโตที่ อ.ศรีสำโรง บ้านคุณพ่ออยู่ที่นั่น คุณพ่อคุณแม่เลี้ยงมาค่อนข้างให้อิสระ แต่เราเป็นเด็กเรียนโดยธรรมชาติ และชอบเล่นกีฬา วิ่งแข่ง วอลเลย์บอล กระโดดยาง เป็นคนแรงเยอะ ใจสู้ 

สมัยก่อนที่บ้านคุณแม่ อ.สวรรคโลก ตรงหน้าบ้านเป็นแม่น้ำยม น้ำใสมาก ยังเคยได้โดดเล่นอยู่ ได้เก็บหอยเก็บปูแบบเด็กๆ เวลาน้ำท่วมจะเป็นน้ำหลาก ไม่ได้ท่วมรุนแรงแบบทุกวันนี้ เพราะบ้านเรือนไม่ได้เป็นแบบทุกวันนี้ น้ำหลากเข้ามาในบ้านลึกประมาณเข่า เด็กๆ จะชอบมาก ได้เอาเรือยางออกมาเล่นกัน ท่วมอยู่ 3-5 วัน น้ำก็ยุบ ไม่ได้รู้สึกเป็นปัญหา

.

:: น้ำหลากสู่น้ำท่วม ::

.

จริงๆ สุโขทัยเป็นพื้นที่ลุ่มต่ำ เป็นโซนน้ำท่วมประจำ แต่รู้สึกว่าสักประมาณ 10 ปีที่ผ่านมาพอเห็นปัญหา Climate Change ความเสียหายมันเยอะ ทั้งไร่นาและบ้านเรือน เราก็หาวิธีแก้กัน แต่ทำแก้มลิงก็แล้ว ขุดบ่อก็แล้ว มันยังแก้ปัญหาไม่ได้ ทรายเข้าใจว่าสภาพที่ดินมันเปลี่ยนแปลงไปด้วย เมื่อก่อนบ้านเรามีใต้ถุนยกสูง พอปัจจุบันเป็นบ้านแบบใหม่ไม่มีใต้ถุนที่น้ำไหลผ่านได้ กลายเป็นบ้านมากีดขวางทางน้ำแทน ความรุนแรงของน้ำก็เพิ่มขึ้น ทำให้พื้นที่ที่อ่อนแอก็จะพังทลาย ตอนปี 2567 มีบ้านชาวบ้านอยู่ริมตลิ่งถูกน้ำซัดพังไปประมาณ 2-3 หลังได้  

.

ชาวสุโขทัยทราบดีว่าภูมิประเทศเราเป็นแอ่งกระทะ อยู่ติดกับพื้นที่ป่าเขาคือ จ.แพร่ ลุ่มน้ำยมต้นกำเนิดมาจากพะเยา ต่อมาที่แพร่ ไหลลงมาสุโขทัย ส่วนแม่น้ำสายหลักอื่นๆ มีเขื่อนช่วยเก็บน้ำ ชะลอน้ำ แต่แม่น้ำยมเป็นแม่น้ำสายเดียวที่ไม่มีเขื่อน ยิ่งช่วง อ.สวรรคโลก อ.ศรีสำโรง อ.เมือง ความกว้างแม่น้ำจะแคบลง ก็เลยมีโอกาสโดนน้ำท่วมซ้ำซาก เวลาน้ำมาก็ท่วมง่าย เวลาแล้งก็ไม่มีน้ำเลย

.

:: รอเขื่อนมานานเกือบ 30 ปี ::

ถ้าเราอยากจะแก้ให้มันดีขึ้น การมีอ่างเก็บน้ำหลายๆ อ่างจะช่วยชะลอได้ตั้งแต่ จ.แพร่ ลงมา วันนี้เขื่อนเป็นไปได้ยาก เพราะกระทบสิ่งแวดล้อมเยอะ ถ้าทำตั้งแต่ 20 ปีก่อนคงเป็นโอกาสที่ดีในการพัฒนาของเกษตร เรื่องนี้ต้องพูดคุยกันทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องกับลุ่มน้ำเลย ที่ผ่านมาเป็นการแก้ปัญหาเป็นจุดๆ สุโขทัยแก้ในสุโขทัย ตอนนี้เราต้องมองทั้งลุ่มน้ำ เพราะปัญหาไม่ใช่เฉพาะที่สุโขทัย ทั้งพิจิตร พิษณุโลก นครสวรรค์ ลงไปถึงชัยนาท อยุธยา ยาวลงไปจนถึงอ่าวไทย แถมออกไปทางแม่น้ำท่าจีนทางนครปฐมอีก ทั้งหมดมันเชื่อมโยงกัน ถ้าเราไม่จัดการทั้งลุ่มน้ำ เราก็จะมีปัญหาต่อไป 

.

:: กระดุมเม็ดแรก ::

วันนี้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการจัดการน้ำเยอะมาก ตั้งแต่กรมเจ้าท่า กรมโยธาฯ กรมชลฯ กรมทางหลวง ฯลฯ รู้ไหมว่าการเชื่อมโยงข้อมูลระดับกรมเป็นไปได้ยากมาก และข้อมูลที่เชื่อมกันก็ไม่รู้ว่าถูกต้องหรือไม่ แต่การจัดการน้ำทุกอย่างจำเป็นต้องเชื่อมโยงกัน เฉพาะลุ่มน้ำยมอย่างเดียวมีโครงการรัฐกระจัดกระจายมาก เราไม่รู้ว่าหน่วยงานไหนรับผิดชอบเป็นหลัก แม้ว่าเรามีสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) เป็นหน่วยงานที่มีข้อมูลและบริหารจัดการน้ำภาพรวม เราก็อยากให้หน่วยงานนี้เป็นเจ้าภาพในการบูรณาการการทำงานทั้งหมดจริงๆ

ตอนนี้มีความพยายามตั้งคณะกรรมการลุ่มน้ำ มันคือการกระจายอำนาจมาให้คณะกรรมการลุ่มน้ำ การมีโครงการ Thai Water Plan จะได้รู้ว่าแต่ละพื้นที่ต้องการอะไร แล้วทำเป็นโครงการเชื่อมโยงกัน สมมุติว่าบ้านทรายมีปัญหาเรื่องตลิ่ง ทรายอยากได้ตลิ่งเพิ่ม อีกหมู่บ้านมีปัญหาเรื่องน้ำแล้ง ต้องการผันน้ำเข้าไปแล้วกักไว้เพื่อการเกษตร การมีคณะกรรมการลุ่มน้ำที่มีอำนาจในการตัดสินใจ และมีงบประมาณในการดำเนินการจริงๆ ก็จะผลักดันการแก้ไขปัญหาทางลุ่มน้ำได้

.

เรามี พรบ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ.2561 ที่พูดถึงการบริหารจัดการน้ำ แต่ พรบ. อย่างเดียว ทรายคิดว่ายังไม่ได้ช่วยแก้ไขได้ทั้งหมด มันขึ้นอยู่กับการลงมือทำที่มีหน่วยงานเจ้าภาพหลัก และมีผู้มีอำนาจตัดสินใจได้อย่างถูกต้อง

.

:: นครปฐมโมเดล ::

.

ทรายต้องขอบคุณอาจารย์ประเชิญ คนเทศ มากๆ ที่เป็นต้นแบบในการแก้ปัญหาจริงๆ เพราะเป็นคนลุ่มน้ำท่าจีนที่ศึกษาข้อมูลมานาน 30 ปี มีรายละเอียดระดับพื้นที่ ถ้าฝนตกบริเวณไหนแล้วน้ำจะไหลไปตรงไหน รู้หมด และยังพยายามเชื่อมโยงทุกหน่วยงาน ทั้งชลประทานจังหวัด อุตุนิยมวิทยา เทียบข้อมูลจากดาวเทียม รวมถึงเชิญผู้นำท้องถิ่นมาร่วมกระบวนการตัดสินใจแก้ปัญหาด้วย สุดท้ายปัญหาน้ำท่วมนครปฐมก็แก้ได้ ตอนนี้ไม่ใช่ว่าไม่ท่วมเลย แต่ผลกระทบมันน้อยลงมาก 

.

จนวันนี้เขาส่งต่อความรู้ไปถึงคนรุ่นใหม่ มีการตั้ง Water Academy เพื่อกิจกรรมศึกษาน้ำทั้งระบบ ตั้งแต่วิธีเก็บน้ำฝนไปจนถึงตรวจวัดคุณภาพน้ำ พอเป็นเรื่องที่สนุก เด็กๆ ก็สนุกที่ได้เรียนรู้ 

.

:: เช่าพื้นที่รับน้ำ ::

ในพื้นที่ลุ่มต่ำที่มีน้ำท่วมเป็นประจำอยู่แล้ว ทั้งช่วงฝนตกเยอะ และรับน้ำมาจากทางเหนือด้วย ที่ผ่านมาให้น้ำท่วมไปก่อนถึงจะได้รับค่าชดเชย แต่มันเสียเวลา เสียโอกาส บางคนไม่ได้ค่าชดเชย แต่ถ้าเราเปลี่ยนจากค่าชดเชยน้ำท่วมมาเป็นค่าเช่าพื้นที่รับน้ำแทน เราจะรู้รายได้ล่วงหน้าชัดเจน นำร่องได้ที่ปากพระ SK6 อยากให้ชลประทานศึกษาอย่างเป็นระบบ

สมมติว่ามีนาข้าว 1 ไร่ อาจได้ผลผลิตเกือบ 1 ตัน ราคาตอนนี้ประมาณตันละ 5,000 กว่าบาท หักต้นทุนแล้วแทบจะไม่เหลือกำไร แล้วต้องมาลุ้นว่าน้ำจะท่วมอีกไหม ระหว่างที่ให้เช่าพื้นที่รับน้ำ ก็ยังมีโอกาสไปเสริมอาชีพอื่นเพิ่มเป็นการสร้างรายได้อีกทาง ทำให้เราไม่ต้องมาทุกข์ซ้ำซากว่าจะขายข้าวได้ไหม น้ำจะท่วมไหม เก็บเกี่ยวทันไหม เหลือเงินเท่าไหร่ 

.

:: หาทางดับทุกข์ ::

ทรายไปเจอลุงคนหนึ่งที่ต้องกระโดดหนีเอาชีวิตรอดออกมาจากบ้านตอนน้ำท่วม แล้วต้องทนดูบ้านตัวเองถูกน้ำซัดพังไปต่อหน้าต่อตา แม้เหตุการณ์จะผ่านไปแล้ว แต่เขายังแพนิกอยู่ อีกหลายคนก็เฝ้ารอการเก็บเกี่ยวพืชผล หวังจะได้เงินส่งลูกไปเรียน เป็นรายได้ก้อนเดียวของครอบครัว พอเจอน้ำท่วม เงินหายวับไปกับตา 

มันทำให้เรารู้สึกว่าอยู่เฉยๆ ไม่ได้ ต้องเริ่มลงมือทำ ทรายไม่ชอบการที่เรารู้ปัญหาแล้วก็เอาแต่บ่นปัญหาวนไปวนมา แต่ไม่เริ่มทำจริงๆ แม้ว่าลงมือทำไปแล้วมีความเสี่ยงที่จะโดนโจมตีมากกว่า แต่เรารู้สึกว่าทำเถอะ อย่างน้อยเริ่มนับหนึ่งดีกว่าไม่ทำอะไรเลย

จริงๆ การแก้ปัญหาเราต้องมองภาพรวมทั้งประเทศ แต่ทรายยกตัวอย่างลุ่มน้ำยมมาเพราะว่าเป็นลุ่มน้ำที่ยังไม่มีการจัดการจริงๆ ปัญหาเรื่องน้ำมีทุกพื้นที่ อย่างภาคอีสานก็มีความแห้งแล้งค่อนข้างเยอะ ส่วนภัยพิบัติทางธรรมชาติที่เกิดหนักๆ อย่าง Rain Bomb ที่หาดใหญ่ก็เป็นผลมาจาก Climate Change ที่ทำให้เราคาดการณ์ล่วงหน้ายากขึ้น และปัญหาก็มีแนวโน้มหนักขึ้น ฉะนั้นถ้าพูดเรื่องการจัดการน้ำ เราต้องพูดตั้งแต่การพัฒนาพื้นที่เก็บน้ำต้นทุน ฟื้นป่าให้มีป่าช่วยอุ้มน้ำ คลองส่งน้ำ ไปจนถึงการเติมน้ำใต้ดิน  

.

:: ธนาคารน้ำใต้ดิน ::

นอกจากเรื่องน้ำท่วม ยังมีปัญหาน้ำแล้งที่เรื้อรังด้วย คือไทยเรายังมีหลายพื้นที่ที่อยู่นอกเขตชลประทาน ชาวบ้านต้องการให้มีการผันน้ำเข้าไปในพื้นที่ มันต้องมีคลองส่งน้ำ แต่วันนี้ยังมีไม่ทั่วถึง เพราะฉะนั้นเวลาคิดโครงการแก้ปัญหาต้องคิดเชื่อมโยงกันให้ครบ

จริงๆ ในปีหนึ่งเราเจอน้ำแล้งมากกว่าน้ำท่วมนะ ยิ่งช่วงหลังมานี้มีปัญหาเอลนีโญ สภาพความแห้งแล้งจะหนักกว่าเมื่อก่อน ตอนนี้มีไอเดียเพิ่มเติมเรื่องธนาคารน้ำใต้ดิน (Artificial Recharge) จากกรมทรัพยากรน้ำบาดาล คือเวลาเราเจาะลงไปใต้ดินแล้วพอถึงชั้นทราย ชั้นหินพรุน เราเติมน้ำลงไปใต้ดินอาจช่วยแก้ไขทั้งน้ำท่วมและน้ำแล้งได้ด้วย หน้าฝนก็มีที่เก็บน้ำ หน้าแล้งก็ยังมีน้ำใต้ดิน ต้องขอกรมทรัพยากรน้ำบาดาลเร่งศึกษา

วันนี้มีตัวอย่างจากคนที่ลองทำแล้วผลผลิตการเกษตรเยอะขึ้นคือที่พิษณุโลก เป็นสวนมะปราง จากเดิมที่ได้ผลผลิตได้แค่ 40% แต่พอทำธนาคารน้ำใต้ดิน ผลผลิตขึ้นมา 2-3 เท่า  

.

:: โอกาสใหม่ ::

ถ้าเราบริหารจัดการปัญหาน้ำท่วมน้ำแล้งได้ มันจะนำไปสู่การเกษตรมูลค่าสูงได้ เพราะเราสามารถเลือกได้ว่าเราจะปลูกอะไร เช่น ช่วงนี้ตั้งแต่เมษายนไปจนถึงมิถุนายนเป็นช่วงฤดูแล้ง เราเลือกปลูกพืชที่ใช้น้ำน้อยได้ เพราะถ้ารัฐมีการเชื่อมโยงข้อมูลกัน และวางแผนการแปรรูปสินค้าเกษตรได้ก็เป็นการเพิ่มรายได้ให้กับพี่น้องเกษตรกร เพิ่ม GDP ให้กับจังหวัด แต่ทั้งหมดเราต้องเริ่มจากการคุยกันด้วยข้อมูล

ไทยเรามีต้นทุนที่ดีเรื่องพืชผักผลไม้ อาหาร ความหลากหลายชีวภาพมากมาย เป็นครัวโลกจริงๆ ถ้าพี่น้องเกษตรกรได้ลืมตาอ้าปากได้ ไทยเราจะยิ่งใหญ่มากนะ 

ปัญหาน้ำท่วมน้ำแล้งเป็นปัญหาซ้ำซาก ที่ทำให้เกิดความทุกข์ซ้ำซาก ถ้ายุติมันได้ คนรุ่นใหม่ๆ จะได้มีโอกาสในชีวิต มีเวลาไปเรียนรู้พัฒนาตัวเอง ไม่ต้องมาเสียโอกาสกับปัญหาน้ำท่วมน้ำแล้ง ไม่ต้องมาทุกข์กังวลกับเรื่องแบบนี้ เพราะว่าปัญหามันถูกแก้ไขไปแล้ว จะได้มีเวลาคิดหาทางรับมือกับปัญหาใหม่ๆ ในอนาคต 

.

:: การเมืองสไตล์เทพสุทิน ::

ทรายเกิดมาในครอบครัวการเมืองที่สอนให้ลงมือทำอะไรทำจริงๆ โดยเฉพาะการช่วยเหลือชาวบ้านสนับสนุนให้เลี้ยงไก่ไข่ ที่บ้านก็จะเลี้ยงไก่ ถ้าสนับสนุนให้เลี้ยงวัว ที่บ้านก็จะเลี้ยงวัว เพื่อเราจะได้รู้ปัญหาเองโดยตรงว่าติดขัดอะไรบ้าง จะได้หาแนวทางแก้ไข นี่เป็นสไตล์คุณพ่อที่อยากเข้าใจเรื่องไหน จะแก้ไขยังไงก็จะลงมือพิสูจน์ เน้นการปฏิบัติ ทรายเองก็สนใจอยากแก้ปัญหาต่างๆ ให้ดีขึ้น 

ที่ผ่านมาทรายทำธุรกิจด้วยตัวเองตั้งแต่เด็กๆ การเป็นครอบครัวเทพสุทิน คนจะคิดว่าเวลาไปทำอะไรจะง่าย แต่จริงๆ ยากกว่าเดิม เพราะว่าถูกจับจ้องเป็นพิเศษ มันเลยทำให้ทรายต้องศึกษาอะไรเองและต้องทำด้วยตัวเองได้ ฝันอยากมีโรงแรมสวยๆ ก็ศึกษาด้วยตัวเอง อยากทำร้านกาแฟก็ไปเรียนทำกาแฟเอง

.

:: 3 คำบอกตัวตน ::

หนึ่ง “ติดดิน” เพราะเราเป็นคนลุยๆ ส่วนหนึ่งคนจะคิดว่าเราเป็นลูกคุณหนู แต่จริงๆ ทรายถูกคุณแม่สอนมาตลอดว่าบ้านเราเป็นคนธรรมดานะ สอง “ลงมือทำ” บางทีรู้สึกว่าเราไม่ได้รู้อะไรเต็มที่ แต่เราต้องลงมือทำ เพราะต่อให้วิเคราะห์แตกฉานขนาดไหนอ่ะ แต่ถ้าไม่ทำอะไรเลยผลลัพธ์มันเป็นศูนย์ และสาม “จริงจัง” คือจริงจังในการแก้ปัญหา เพราะเมื่อลงมือทำแล้วมันก็ต้องให้เห็นการเปลี่ยนแปลง

ที่คิดแบบนี้เพราะได้มาจากคุณพ่อด้วย เคยคิดอยู่เหมือนกันว่าจริงๆ ไม่ต้องทำก็ได้นะจะได้ไม่เหนื่อย จะแส่หาเรื่องทำไม (หัวเราะ) แต่เราเป็นคนแบบนี้ไปแล้ว รู้สึกว่ามีความรับผิดชอบบางอย่างที่ติดตัวมา อาจเพราะตอนยังเด็กได้เห็นคุณพ่อคุณแม่ทำมาก่อน

.

#ณัฐธิดาเทพสุทิน

#NicetoMeetYou

#พรรคเพื่อไทย